Türk mutfağının zengin mozaiğinde Adiyaman'nin yeri tartışılmaz. Pide hakkında derlediğimiz bu yazı, hem nostaljik hem de güncel perspektifler sunuyor.

Şanlıurfa Tırnaklı Ekmeği 20 Mart 2018 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.

Antep mutfak kültürünün önemli bir unsuru olan Antep Tırnaklı Pidesi / Gaziantep Tırnaklı Pidesi / Antep Pidesi; yaklaşık 20 cm eninde, 39 cm boyunda ve yaklaşık 1 cm kalınlığında oval şekilde düz ekmektir. Hamur halindeyken yapılan tırnaklama nedeniyle yüzeyinde yaklaşık 1,35 × 1,40 cm boyutlarında ve genellikle homojen dağılım gösteren tırnak aralıkları bulunur.

Pide somun ekmekler gibi gündelik sofralarda ve ayrıca kebap salonlarında sık sık "tırnak pide" olarak tüketilir. Döner, Adana kebabı, İskender Kebabı gibi et yemeklerinde etin altına dörtgen şeklinde kesilmiş parçalar halinde konarak servis yapılır.

Malatya Pidesi / Malatya Açık Ekmeği 28.09.2022 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.

Kayıtlara bakıldığında, kebabın dürüm olarak sarıldığı lavaş ekmeğe Şanlıurfa'da verilen isimdir. Açık ekmek, lavaş gibi ancak biraz daha ince hazırlanır. Ayrıca Şanlıurfa'da özellikle kebap, tepsi yemekleri ve çiğ köfteyle birlikte tüketilen ve mahalle fırınlarında üretilen çok ince, uzun oval şekildeki ekmeğe verilen isimdir. Şanlıurfa Açık Ekmeği (Urfa Açık Ekmeği) 20.12.2017 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.

Şehir Perspektifinden Değerlendirme

Adana kebabını diğer kebaplardan ayıran en belirgin özellik kullanılan ettir. Et, doğal ortamda ve kendine has bir floraya sahip bölge yaylalarında yetiştirilmiş erkek koyunlardan elde edilmiş olmalıdır. Üretim tekniği ve ustalık da ürüne önemli ölçüde farklılık katar. Karışım hazırlanırken kullanılan malzemeler kırmızı pul biber, kuyruk yağıdır. Adana kebabının servisi, tamamlayıcı unsurlar olan yeşillik, sumaklı soğan salatası ve salatayla yapılmalıdır.

Adana kebabı alevsiz, durgun, korlu meşe kömürü ateşinde pişirilir. Pişirme derecesi etin kırmızıdan koyu kahverengine dönmesine kadar devam eder. Pişirme sırasında şişler sık sık çevrilir. Bu işlem yapılmazsa yağ ateşe düşerek alevlenir ve kalitenin bozulmasına neden olur.

Kaynaklara göre, dolmalar ve sarmalar hem etli hem de etsiz (yalancı dolma) olarak hazırlanabilirler. Etli dolmalar kıyma, pirinç, soğan, domates ve biber salçası, çeşitli baharat içerirler. Yalancı dolmalar ise pirinç, soğan, kuş üzümü ve çam fıstığı kullanılarak yapılır. Lahana ve asma yaprağı sarmaları hazırlamak için kullanılır. Dolmalar için en çok kullanılan sebzeler biber, kabak, domates, patlıcan ve soğan gibi sebzelerdir.

Osmanlı kültürünün mirasçısı olan Türk mutfağı kendi içerisinde yörelere göre bir takım farklılıklar barındıran çok zengin bir yemek yelpazesini içerir:

Osmanlı döneminde sefere çıkan yeniçerilerin enerji ihtiyacının giderilmesi amacı ile keşfedilen ve helvahane mutfağındaki tatlıcılar tarafında geliştirilen baklava Türk mutfağının dünyaca tanınan en ünlü tatlıları arasındadır. Başlangıcında üst üste 40 kat konarak nişasta yardımı ile açılan ince yufkaların arasına fındık, ceviz veya Antep fıstığı ile birlikte pişirilmesinden sonra şeker, bal ve pekmezden yapılan şerbetler ile tatlandırılması yoluyla hazırlanmıştır. Tel kadayıf ise çok ince teller halinde satılan hamurla hazırlanır ve baklavanın içine benzer fındık, fıstık, ceviz gibi malzemeler ile doldurularak fırında pişirildikten sonra şerbet çeşitleri ile tatlandırılır.

yüzyılın ikinci çeyreğinde sıkça rastladığımız börek kelimesinin kökeni: "bürmek” sözcüğünden gelmektedir. Türkçe “büzmek, burmak, bükmek” anlamındaki “”bür-” sözcüğü ile, bıç-ak ve kür-ek gibi sözcüklerin türetilmesinde de bulunan -ak/-ek ekinin bir araya gelmesinden “bürek” sözcüğü olarak ortaya çıkmış, zamanda “ü” sesinin “ö” sesine dönmüştür. Çok sayıda yağlı ekmek, çörek ve simit çeşitlerinin farklı yöresel tariflerinden olan börekler Fırınlama veya kızartma yöntemleriyle hazırlanabilirler. Gene börek konusunda ihtisaslaşmış börek salonları 18.yy ikinci çeyreğinden sonra istanbul ve Anadolu illerinde mevcuttur. Kıyma, peynir, patates ve ıspanak en yaygın börek içleri arasındadır. Evlerde hazırlanan börek hazır yufka veya undan açılan yufka kullanılarak hazırlanır.

Adiyaman İçin Öne Çıkan Detaylar

Afyonkarahisar Ak Pide / Afyonkarahisar Tırnak Pidesi 30.11.2022 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.

Antep Tırnaklı Pidesi / Gaziantep Tırnaklı Pidesi / Antep Pidesi Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.

Adiyaman özelinde gelişmeleri yakından takip etmeye devam ediyoruz. Bu konuyla ilgili yeni haberler ve güncellemeler, önümüzdeki günlerde haberimiz bölümünde yer alacak. Okuyucularımıza kapsamlı bir perspektif sunmak en önemli önceliğimiz.

Pide başlığı, Adiyaman için sadece bir gündem maddesi değil, aynı zamanda şehrin vizyonunu da yansıtan bir göstergedir. Bu tarz gelişmelerin toplumsal ve ekonomik yansımaları uzun vadede kendini gösterecektir.

Şanlıurfa Tırnaklı Ekmeği 20 Mart 2018 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.

Antep mutfak kültürünün önemli bir unsuru olan Antep Tırnaklı Pidesi / Gaziantep Tırnaklı Pidesi / Antep Pidesi; yaklaşık 20 cm eninde, 39 cm boyunda ve yaklaşık 1 cm kalınlığında oval şekilde düz ekmektir. Hamur halindeyken yapılan tırnaklama nedeniyle yüzeyinde yaklaşık 1,35 × 1,40 cm boyutlarında ve genellikle homojen dağılım gösteren tırnak aralıkları bulunur.

Pide somun ekmekler gibi gündelik sofralarda ve ayrıca kebap salonlarında sık sık "tırnak pide" olarak tüketilir. Döner, Adana kebabı, İskender Kebabı gibi et yemeklerinde etin altına dörtgen şeklinde kesilmiş parçalar halinde konarak servis yapılır.

Malatya Pidesi / Malatya Açık Ekmeği 28.09.2022 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.

Kebabın dürüm olarak sarıldığı lavaş ekmeğe Şanlıurfa'da verilen isimdir. Açık ekmek, lavaş gibi ancak biraz daha ince hazırlanır. Ayrıca Şanlıurfa'da özellikle kebap, tepsi yemekleri ve çiğ köfteyle birlikte tüketilen ve mahalle fırınlarında üretilen çok ince, uzun oval şekildeki ekmeğe verilen isimdir. Şanlıurfa Açık Ekmeği (Urfa Açık Ekmeği) 20.12.2017 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.

Afyonkarahisar Ak Pide / Afyonkarahisar Tırnak Pidesi 30.11.2022 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.

Antep Tırnaklı Pidesi / Gaziantep Tırnaklı Pidesi / Antep Pidesi Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.

Adana kebabı, Adana'ya özgü, "zırh" adı verilen, satıra benzer bir bıçak ile elde kıyılan parça etten yapılan Türk mutfağında bir kebap veya şiş köfte çeşidi.

Tarihsel veriler ışığında, adana kebabını diğer kebaplardan ayıran en belirgin özellik kullanılan ettir. Et, doğal ortamda ve kendine has bir floraya sahip bölge yaylalarında yetiştirilmiş erkek koyunlardan elde edilmiş olmalıdır. Üretim tekniği ve ustalık da ürüne önemli ölçüde farklılık katar. Karışım hazırlanırken kullanılan malzemeler kırmızı pul biber, kuyruk yağıdır. Adana kebabının servisi, tamamlayıcı unsurlar olan yeşillik, sumaklı soğan salatası ve salatayla yapılmalıdır.

Öne çıkan bilgilere göre, kuzu eti, kuzu kuyruk yağı, pul biber ve tuz ile yapılır. Mevsiminde ise pul biber elde edilen ve yörede kök biber denilen kırmızı biber, taze olarak minik küpler halinde doğranıp eklenir. Bunların dışında hiçbir baharat konulmaz.