Adiyaman mutfağı, Anadolu gastronomi haritasının en renkli köşelerinden biri. Lahmacun konusu, hem yerel halkın hem de gezginlerin damak tadına yönelik pek çok detayı barındırıyor. Lezzetin hikayesini anlatıyoruz.

Bilindiği üzere, i̇çinde tercihen zırhta kıyılmış et, isot (pul biber), domates, maydanoz, salça, sarımsak ile soğan, karabiber ve tuz bulunur. Bu malzemeler yeterli miktarda su alınarak iyice yoğrulur. Bu malzeme yaklaşık 2-3 milimetre kalınlığında ve yaklaşık 20-25 santimetre çapında açılmış olan hamurun üzerine konularak el ile yayılır. Limon sıkıp maydanoz konarak da yenilir.

Lahmacun, açılmış hamurun üzerine kıyma, maydanoz, soğan, sarımsak, karabiber ve isot (kırmızı biber) gibi baharatlarla hazırlanan malzeme sürüldükten sonra taş fırında pişirilmesiyle yapılan Orta Doğu mutfağında bir çeşit hamur işidir. İngilizcede zaman zaman Türk pizzası, veya Ermeni pizzası, olarak adlandırılsa da Orta Doğu kökenli bir yemektir. Pizzadan farklı olarak peynir kullanılmaz ve hamur daha incedir. Lahmacun; Türkiye, Azerbaycan, Ermenistan, Lübnan, Suriye, Ürdün, İsrail ve dünyadaki Türk topluluklarında popüler bir yemektir.

Araştırmalar gösteriyor ki, binlerce yıl boyunca, Orta Doğu'nun yassı ekmekleri geleneksel olarak ya tandırlarda ya da Tava gibi metal tavada pişirilirdi. Genellikle et ve diğer malzemeleri sarmak için kullanılır, böylece pratiklik ve taşıma kolaylığı sağlardı. Orta Çağ'da büyük taş fırınların yaygın olarak benimsenmesinden önce, et ve diğer malzemelerle doldurulmuş veya süslenmiş yassı ekmekler genellikle ayrı ayrı pişirilirdi. Bu tür çeşitli yemekler, Osmanlı İmparatorluğu'nun etkisi altında olan bölgelerde, Türkiye, Ermenistan, Lübnan ve bölgedeki diğer ülkelerde popüler hale geldi. Lahmacun gibi belirli bir tip, baharatlı kıyma ile doldurulmuş ince yassı ekmek örneği, bu tür yemeklerin bir örneğidir.

tarsus Fındık Lahmacunu Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır. Mersin'in Tarsus ilçesinde mahalli fırınlarda ve lokantalarda yapılır. Ayrıca fındık lahmacundan küçük "Kuş gözü" versiyonu vardır.

Türkiye'nin doğu illerinde yaygın olan lahmacun, 1960'lardan sonra tüm ülkeye yayılmıştır. Malzemeler yöreye göre ya da mevsime göre değişiklikler gösterebilmektedir. Mesela: biber salçası, fıstık, yeşil biber gibi malzemeler eklenebilir. Lahmacun Şanlıurfa'da soğanlı, Gaziantep'te sarımsaklı, Adıyaman ve Kahramanmaraş'ta ise hem sarımsak hem de soğanlı olarak yapılmaktadır. Kahramanmaraş, Gaziantep ve Şanlıurfa'da lahmacun ile beraber közlenmiş patlıcan da sıkça tüketilmektedir.

Bölgesel Etki Alanı

Seleukosların yakılışına kadar Seleukoslarla iyi ilişkiler sürdüren Kommagene Krallığı, Seleukosların yıkılışının ardından dönem dönem Part İmparatorluğu, Ermenistan Krallığı ve Roma İmparatorluğu'na bağlı bir halde yaşamını sürdürmüştür. yüzyılın başlarında Roma'nın Anadolu'daki etkinliğini arttırması ile bölgedeki krallar da Roma hakimiyetini kabul ederek devletlerinin varlığını sürdürebilmiştir. Nitekim Kommagene Krallığı da bu dönemde Roma hakimiyetini tanımış ve varlığını sürdürmüştür. yüzyılda Roma İmparatorluğu ile çalkantılı ilişkiler içine giren Kommagene Krallığı, Roma tarafından iki kez ilhak edilmiş, ara ara Roma'ya bağımlı bir devlet olarak yaşamasına izin verilmişse de MS 72'de tamamen Roma'nın hakimiyetine girmiştir.

Bugün Adıyaman ili sınırları içerisinde kalan antik Samosata, bugünkü Kâhta ilçe sınırları içerisindeki Arsemia ve Adıyaman şehir merkezinin kuzeyindeki Perre (Pirin) şehirleri, Kommagene Krallığının önemli şehirleri arasındaydı.

Günümüzde yaygın olan pek çok dil Arapçanın söz varlığından pek çok sözcük almıştır. Türkçede pek çok Arapça kökenli sözcük bulunmaktadır. Ayrıca İngilizceye, birçoğu Arapçanın ön eki "al-" ile başlayan birçok sözcük katmıştır. Bunlardan bazıları; algebra, alcohol, alchemy, alkali, alcove ve albatros, mosk, minaret, sultan, elixir, harem, girate, gazelle, cotton, amber, sofa, mattress, tariff, magazine, arsepial, syrup, sugar, sherbet ve artichoke gibi sözcüklerdir. "Coffee" (kahve) de İngilizceye Türkçe ve İtalyanca yoluyla giren Arapça bir sözcüktür. "Assassin" (suikast) sözcüğü "haşhaş bağımlıları" anlamındaki "haşhaşin" gibi bir Arapça sözcükten gelir. Ayrıca İspanyolcada 1600 civarında Arapça sözcük olduğu sanılmaktadır.

Bilindiği üzere, arapça; Yunancadan İngilizceye, İspanyolcadan Farsçaya pek çok dünya dilini etkilediği gibi dilin Türkçe üzerindeki etkisi de çok büyüktür. Türkçede Arapça kökenli pek çok sözcük bulunur. Ancak gramer yapılarındaki büyük farklar dolayısıyla pek çok Arapça kökenli sözcük Türkçede anlam kaymasına ve değişimine uğramıştır.

Azerbaycan bağımsızlığını kazanmasından bu yana birçok seçim yapmış olmasına ve demokrasinin resmi kurumlarının çoğuna sahip olmasına rağmen, Freedom House tarafından "kısmen özgür" olarak sınıflandırılmaktadır. Son yıllarda çok sayıda Azerbaycanlı gazeteci, blogcu, avukat ve insan hakları aktivisti Başkan Aliyev ve hükûmet yetkililerine yönelik eleştirileri nedeniyle toplanılarak ve hapse atılmıştır. Avrupa Parlamentosu tarafından Eylül 2015'te kabul edilen bir kararda Azerbaycan'ın "son on yılda tüm Avrasya'da demokratik yönetişimde en büyük düşüş yaşadığı" yönünde açıklamalar yapmış ve bundan sonra 17 Mart 2016'da Azerbaycan Cumhurbaşkanı, bazı STK'lar tarafından siyasi mahkûm olarak kabul edilen bir düzineden fazla kişiyi affedecek bir kararname imzaladı.

yüzyılda Tebriz ve Şirvan'a ait farklı lehçelerde şekillendi. Kadı Buhaneddin, Hakiki ve Habibi bu dönemin şairleri arasındadır. yüzyılın sonunda ise Nesimi’nin edebi çalışmaları öne çıkar. yyın başında da etkin olan şair Türk edebiyat tarihinin en önemli divan şairleri arasında yer alır. Aynı zamanda Farşca ve Arapça şiirleri de vardır. divan edebiyatı ve gazel türünün gelişimine katkı sağlayan 2 önemli isim de Fuzuli ve Hatayi'dir. Hayati Şah İsmail'in mahlasıdır.

Şehir Perspektifinden Değerlendirme

Lahmacunun içerisine koyulan malzemelerden Şanlıurfa Biberi (İsot), frenksuyu yani domates salçası damlarda kurutulur, her evin eşrafınca üretilirdir. Günümüzde Urfa Lahmacunu ev dışında da yapılan, lokantalarda tüketilen geleneksel bir yemektir. 1960'lardan sonra Urfa Lahmacunu'nun ünü Güneydoğu Anadolu Bölgesinden tüm Türkiye'ye yayılmıştır. Sarımsak kullanılan Antep Lahmacunu'ndan en temel farkı içeriğinde soğan kullanılmasıdır. Urfa Lahmacunu'nu diğer lahmacunlardan ayıran en önemli özelliği üretiminde kullanılan etin Şanlıurfa'da meralarda doğal ortamda yetiştirilen İvesi ırkı koyunun kuzusundan temin edilen et olmasıdır. Tarihsel veriler ışığında, urfa Lahmacunu Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.

Bu kapsamlı analizimizde öne çıkan başlıkları özetlemek gerekirse, Adiyaman'nin bu alandaki potansiyeli ve mevcut dinamikleri geleceğe yönelik umut veriyor. Şehrin ivmesini okumak için güncel verileri düzenli aralıklarla takip etmek faydalı olacaktır.

Günün sonunda Adiyaman ve çevresi, bu gelişmelerle birlikte daha görünür bir rol üstlenme potansiyeli taşıyor. Okuyucularımıza önerimiz; konunun farklı boyutlarını kendi perspektiflerinden değerlendirmeleri ve yerel kaynakları takipte kalmalarıdır.

Tarihsel veriler ışığında, i̇çinde tercihen zırhta kıyılmış et, isot (pul biber), domates, maydanoz, salça, sarımsak ile soğan, karabiber ve tuz bulunur. Bu malzemeler yeterli miktarda su alınarak iyice yoğrulur. Bu malzeme yaklaşık 2-3 milimetre kalınlığında ve yaklaşık 20-25 santimetre çapında açılmış olan hamurun üzerine konularak el ile yayılır. Limon sıkıp maydanoz konarak da yenilir.

Lahmacun, açılmış hamurun üzerine kıyma, maydanoz, soğan, sarımsak, karabiber ve isot (kırmızı biber) gibi baharatlarla hazırlanan malzeme sürüldükten sonra taş fırında pişirilmesiyle yapılan Orta Doğu mutfağında bir çeşit hamur işidir. İngilizcede zaman zaman Türk pizzası, veya Ermeni pizzası, olarak adlandırılsa da Orta Doğu kökenli bir yemektir. Pizzadan farklı olarak peynir kullanılmaz ve hamur daha incedir. Lahmacun; Türkiye, Azerbaycan, Ermenistan, Lübnan, Suriye, Ürdün, İsrail ve dünyadaki Türk topluluklarında popüler bir yemektir.

Kaynaklara göre, binlerce yıl boyunca, Orta Doğu'nun yassı ekmekleri geleneksel olarak ya tandırlarda ya da Tava gibi metal tavada pişirilirdi. Genellikle et ve diğer malzemeleri sarmak için kullanılır, böylece pratiklik ve taşıma kolaylığı sağlardı. Orta Çağ'da büyük taş fırınların yaygın olarak benimsenmesinden önce, et ve diğer malzemelerle doldurulmuş veya süslenmiş yassı ekmekler genellikle ayrı ayrı pişirilirdi. Bu tür çeşitli yemekler, Osmanlı İmparatorluğu'nun etkisi altında olan bölgelerde, Türkiye, Ermenistan, Lübnan ve bölgedeki diğer ülkelerde popüler hale geldi. Lahmacun gibi belirli bir tip, baharatlı kıyma ile doldurulmuş ince yassı ekmek örneği, bu tür yemeklerin bir örneğidir.